DE CRYPTE

Na het beëindigen van de Eerste Wereldoorlog bleef er bij een groep Vlaamse frontsoldaten een ongenoegen hangen over de manier waarop ze aan het front behandeld werden. Dit ongenoegen, gecombineerd met de wil om hun overleden frontmakkers te eren, resulteerde in een eerste IJzerbedevaart in 1920 en in het IJzertestament: Nooit-meer-oorlog, Godsvrede en Zelfbestuur, vandaag hertaald naar Vrede, Vrijheid en Verdraagzaamheid.
 
Als symbool hiervoor bouwde men in 1928 de eerste IJzertoren. Deze werd ingehuldigd op 24 augustus 1930. De eerste IJzertoren had de vorm van een Heldenhuldezerk. Dit was het grafzerk, ontworpen door Joe English, dat Vlaamsgezinde soldaten op het graf van hun overleden kameraden plaatsten tijdens WOI.
 
Na een mislukte poging op 16 juni 1945, werd de eerste IJzertoren in de nacht van 15 op 16 maart 1946 volledig verwoest: ‘vakkundig, efficiënt, naamloos en toch gekend’, zoals Anton van Wilderode het verwoordde.
 

 
Na een eerste beschadiging van Vlaamse heldenhuldekruisjes in 1918 werden in 1925 honderden van die kruisjes in brokken geslagen om er een verharde weg mee aan te leggen. De dynamitering van de IJzertoren kan als de ‘derde grafschennis’ omschreven worden. In de crypte liggen enkele Vlaamse frontsoldaten en een Waalse soldaat - de IJzersymbolen - begraven.
 
Werden eveneens in de crypte bijgeplaatst:

  • Steen van Merkem: een oude dorpspomp uit het verwoeste frontdorp Merkem, vlakbij Diksmuide, met de leuze ‘Hier ons bloed, wanneer ons recht’ die het ongenoegen van de frontsoldaten verwoordt.
  • Klok Nele: de originele klok van de eerste IJzertoren die door de dynamitering barstte.
  • Authentiek grafmonument van frontsoldaat Joe English.
  • Enkele authentieke heldenhuldezerkjes.